Asosiy kontentga o‘tish
GPTBot.uz

O‘zbek xalq maqollari: Vatan, do‘stlik, mehnat va ilm haqida 300 ta maqol

Muallif: Nashr etilgan Yangilangan

Qisqa javob: quyida 300 ta o‘zbek xalq maqoli bor — 15 mavzuning har birida 20 tadan, takrorlarsiz. Maqollar lotin yozuvida, xalq orasida aytilgan ko‘rinishiga yaqin tarzda berilgan; har mavzuning oxirida ularni inshoda qanday qo‘llash haqida ikki jumlalik maslahat bor.

Maqol ma’nosi tushunarsiz bo‘lsa yoki insho uchun reja kerak bo‘lsa, o‘zbek tilidagi AI chatdan foydalanish mumkin. Bu GPTBot.uz AI chati: ro‘yxatdan o‘tmasdan butun sayt bo‘yicha jami 3 ta bepul sinov javobi beriladi, sinov yangilanmaydi, keyin AI paket kerak bo‘ladi.

Maqollar og‘zaki ijod mahsuli, shuning uchun bir maqol turli joylarda ozgina boshqacha aytilishi mumkin. Bu sahifadagi matnlar nashr etilgan «O‘zbek xalq maqollari» to‘plamlaridagi ro‘yxatlar bilan solishtirib tanlangan; maqollar ma’nosi tushuntirilmagan, chunki ularning ko‘pi o‘zi tushunarli.

Maqol nima va u qanday ishlatiladi

Maqol — xalq hikmatini qisqa, ixcham va ko‘pincha qofiyali shaklda ifodalaydigan ibora. U voqeani tasvirlamaydi, balki xulosa beradi: «Vataning tinch — sen tinch». Shu sababli maqol inshoda dalil, kirish yoki xulosa bo‘lib xizmat qiladi.

  • Maqolni mavzuga mos tanlang: Vatan haqidagi insho uchun Vatan bo‘limidan oling.
  • Maqolni so‘zma-so‘z o‘zgartirmang; qo‘shtirnoq yoki «» ichida bering.
  • Maqoldan keyin o‘z fikringiz va bitta misol bo‘lsin: maqol o‘zi isbot emas.
  • Bir insho uchun 1–3 ta maqol yetarli, ko‘p bo‘lsa matn ko‘chirmaga o‘xshab qoladi.

Vatan haqida maqollar: 20 ta

  • 1. Bulbul chamanni sevar, odam — Vatanni.
  • 2. Bulbulga bog‘ yaxshi, kaklikka — tog‘.
  • 3. Vatan qadrini bilmagan o‘z qadrini bilmas.
  • 4. Vatanga falokat — o‘zingga halokat.
  • 5. Vatani borning baxti bor, mehnati borning — taxti.
  • 6. Vataning tinch — sen tinch.
  • 7. Vatansiz inson — kuysiz bulbul.
  • 8. Dushmanga nafrati bo‘lmaganning Vatanga muhabbati bo‘lmas.
  • 9. Kiymoqqa katan yaxshi, turmoqqa vatan yaxshi.
  • 10. Ona yerning tuprog‘i — ona sutidan aziz.
  • 11. Ona yurting — oltin beshiging.
  • 12. Ona yurting omon bo‘lsa, rangi ro‘ying somon bo‘lmas.
  • 13. Tug‘ilgan yerdan ko‘ngil uzilmas, yurt qo‘riganning yurti buzilmas.
  • 14. Tug‘ilgan yering — Vataning, Vataning — nomusing.
  • 15. Baliq suv bilan tirik, odam — el bilan.
  • 16. Yurting omon — o‘zing omon.
  • 17. O‘z uyim — o‘lan to‘shagim.
  • 18. O‘z yurtingning qadri o‘zga yurtda bilinar.
  • 19. O‘lsang o‘l, Vataningda bo‘l.
  • 20. Qush butaga sig‘inar, odam — Vatanga.

Inshoda qo‘llash: Vatan haqidagi maqollarni inshoda kirish yoki xulosa jumlasi sifatida qo‘ying: ular Vatanga muhabbat, yurtni asrash va tug‘ilgan yerning qadri haqida gapiradi. Maqoldan keyin o‘z fikringizni bir jumla bilan davom ettiring, masalan: o‘z mahallangiz yoki yurtingiz haqidagi bitta aniq misol bilan.

Ona va oila haqida maqollar: 20 ta

  • 21. Bolali uy — bozor, bolasiz uy — mozor.
  • 22. Bolali uy — xandon, bolasiz uy — zindon.
  • 23. Oila tinch — yurt tinch.
  • 24. Oila — qo‘sh ustunli ayvon.
  • 25. Ota — aql, ona — idrok.
  • 26. Ota — bilak, ona — yurak.
  • 27. Sarishtali uy — farishtali uy.
  • 28. Ona bilan bola — gul bilan lola.
  • 29. Ona — daraxt, bola — meva.
  • 30. Ona — mehribon, ota — g‘amg‘uzor.
  • 31. Onangni quyosh bilsang, otangni oy bil.
  • 32. Farzand boqqan ota, jonni qoqqan ona.
  • 33. Farzandsiz kishi — mevasiz daraxt.
  • 34. Davlating — ota-onang, savlating — o‘g‘il-qizing.
  • 35. Farzand baxti — ona taxti, farzand kamoli — ota jamoli.
  • 36. Yaxshi ko‘rsang bolasin, izzat qilgin onasin.
  • 37. Otangga qilganingni bolangdan ko‘rarsan.
  • 38. Farzand — dilband, farzand — qanot.
  • 39. Yon qo‘shni — jon qo‘shni.
  • 40. Yaxshi qo‘shni uzoq qarindoshdan yaxshi.

Inshoda qo‘llash: Ona, ota, farzand va oila haqidagi maqollar «Mening oilam», «Ota-ona hurmati» kabi mavzularda yaxshi o‘rin oladi. Maqolni sarlavhadan keyingi birinchi jumlada keltirib, keyin oilangizdagi bitta kichik voqea bilan isbotlang.

Do‘stlik haqida maqollar: 20 ta

  • 41. Do‘st achitib gapirar, dushman — kulib.
  • 42. Do‘st do‘stni kulfatda sinar.
  • 43. Do‘st og‘ir kunda bilinar.
  • 44. Do‘st do‘stga — qalqon.
  • 45. Do‘st — do‘stning oynasi.
  • 46. Daraxt — ildizi bilan, odam — do‘stlari bilan.
  • 47. Burgut kuchi — oyog‘ida, odamniki — do‘stlikda.
  • 48. Arpa-bug‘doy bir kuningga yaraydi, sodiq do‘sting o‘lguningcha yaraydi.
  • 49. Aybsiz do‘st izlagan do‘stsiz qolar.
  • 50. Bilagi alp birni yiqar, do‘sti ko‘p — mingni.
  • 51. Davlating — do‘sting.
  • 52. Dushman siringni o‘g‘irlar, do‘st xatongni to‘g‘rilar.
  • 53. Dushman chaqirsa borma, do‘st chaqirsa qolma.
  • 54. Do‘st bo‘lsang, do‘stingning aybini tuzat.
  • 55. Do‘st uzoqda bo‘lsa ham, ko‘ngli yaqin.
  • 56. Do‘st yuzidan bilinar, dushman — izidan.
  • 57. Bir ko‘rgan — tanish, ikki ko‘rgan — bilish.
  • 58. Do‘st ming bo‘lsa ham — oz, dushman bir bo‘lsa ham — ko‘p.
  • 59. Vafoli do‘st yo‘lga solar, ig‘vogar do‘st paydan olar.
  • 60. Do‘st bilan sirdosh bo‘l, ishiga doim qo‘ldosh bo‘l.

Inshoda qo‘llash: Do‘stlik maqollari «Haqiqiy do‘st kim?» kabi mavzularda dalil bo‘lib xizmat qiladi. Maqolni keltirgach, o‘zingiz guvoh bo‘lgan yoki o‘qigan bitta voqeani yozing: shunda dalil quruq gap bo‘lib qolmaydi.

Mehnat haqida maqollar: 20 ta

  • 61. Betashvish bosh qayda, mehnatsiz osh qayda.
  • 62. Bemehnat hikmat yo‘q.
  • 63. Bersang — olasan, eksang — o‘rasan.
  • 64. Birni birov beradi, ko‘pni — mehnat.
  • 65. Birovning bergani — ko‘rgulik, mehnatning bergani — to‘ygulik.
  • 66. Bor-bor, ishda bor, ishlamagan nonga zor.
  • 67. Gap bilan osh pishmas.
  • 68. Gap bilan o‘roq o‘rish oson.
  • 69. Gap bilguncha, ish bil.
  • 70. Daraxt yaprog‘i bilan ko‘rkam, odam — mehnati bilan.
  • 71. Daryo suvini bahor toshirar, odam qadrini mehnat oshirar.
  • 72. Yotgan qolar, chopgan olar.
  • 73. Yotganga yomg‘ir yog‘mas.
  • 74. Yotib yeganga tog‘ chidamas.
  • 75. Jon koyitmay, ish bitmas.
  • 76. Ish bor yerda osh bor.
  • 77. Ish seni yengmasin, sen ishni yeng.
  • 78. Ari zahrin chekmagan bol qadrini bilmas.
  • 79. Bir qo‘llab eksang, ikki qo‘llab o‘rasan.
  • 80. Dangasaga bulut soyasi ham yuk.

Inshoda qo‘llash: Mehnat haqidagi maqollar inshoning asosiy qismida fikringizni mustahkamlaydi: mehnat insonni ulug‘laydi degan fikringizni bitta maqol bilan tasdiqlang. Maqol keltirilgan jumlani qo‘shtirnoq yoki «» ichiga oling va unga bir jumlali izoh yozing.

Ilm va kitob haqida maqollar: 20 ta

  • 81. Avval o‘rgan, keyin o‘rgat.
  • 82. Bilagi zo‘r birni yiqar, bilimi zo‘r — mingni.
  • 83. Bilgan bilganin ishlar, bilmagan barmog‘in tishlar.
  • 84. Bilgan bitirar, bilmagan yitirar.
  • 85. Bilgan o‘zar, bilmagan to‘zar.
  • 86. Bilim — aql chirog‘i.
  • 87. Bilim — davlatdan qimmat.
  • 88. Bilimliga dunyo yorug‘, bilimsizga — qorong‘u.
  • 89. Bilmagan ayb emas, bilishga tirishmagan ayb.
  • 90. Bilmasang, bilgandan so‘ra.
  • 91. Davlat tugar, bilim tugamas.
  • 92. Ilm — aql bulog‘i, aql — yashash chirog‘i.
  • 93. Ilm — yorug‘lik, jaholat — zulmat.
  • 94. Ilm izlagan yetar, izlamagan — yitar.
  • 95. Ilm olishning erta-kechi yo‘q.
  • 96. Ilm — tubsiz quduq.
  • 97. Ilmsiz bir yashar, ilmli ming yashar.
  • 98. Ilmsizga ishonch yo‘q, hunarsizga quvonch yo‘q.
  • 99. Kitob — aql qayrog‘i.
  • 100. Kitobsiz aql — qanotsiz qush.

Inshoda qo‘llash: Ilm va kitob haqidagi maqollar «Kitob — bilim manbai», «Nega o‘qish kerak?» kabi mavzularga mos keladi. Bittadan ortiq maqol keltirsangiz, ularni bir-biriga bog‘lab yozing, ketma-ket ro‘yxat qilib qo‘ymang.

Til va so‘z haqida maqollar: 20 ta

  • 101. Aytilgan so‘z — otilgan o‘q.
  • 102. Anjom — uy ziynati, so‘z — inson ziynati.
  • 103. Ariqni suv bezar, odamni — so‘z.
  • 104. Bir shirin so‘z bitkazar, ming ko‘ngilning yarasin.
  • 105. Bir yaxshi gap esdan chiqmas, bir — yomon gap.
  • 106. Bug‘doy noning bo‘lmasin, bug‘doy so‘zing bo‘lsin.
  • 107. Go‘sht-yog‘ berma, yaxshi til ber.
  • 108. Yomon gap tarsakidan yomon.
  • 109. Yomon so‘z egasiga qaytar.
  • 110. Yomon til boshga balo keltirar, yaxshi til davlat, dunyo keltirar.
  • 111. Iliq so‘z — shakar, sovuq so‘z — zahar.
  • 112. Issiq kiyim tanni ilitar, issiq so‘z jonni ilitar.
  • 113. Kuch egmaganni so‘z egar.
  • 114. Ko‘p gap — eshakka yuk.
  • 115. Ovni — oziq bilan, odamni — so‘z bilan.
  • 116. Odam so‘zi bilan sinalar, osh — tuzi bilan.
  • 117. Oz gapir — soz gapir.
  • 118. Og‘izdan chiqqan so‘z qaytmas.
  • 119. Puling bo‘lmasa, bo‘lmasin, shirin so‘zing bo‘lsin.
  • 120. Mazali so‘zga quloq charchamas.

Inshoda qo‘llash: Til va so‘z maqollari nutq madaniyati, odob va muomala haqidagi insholarda yaxshi ishlaydi. Maqolning o‘zini emas, uning ma’nosini o‘z so‘zlaringiz bilan ham yozing: shunda matn ko‘chirma emas, fikr bo‘lib chiqadi.

Vaqt haqida maqollar: 20 ta

  • 121. Bugungi ishni ertaga qo‘yma.
  • 122. Bahorgi harakat — kuzgi barakat.
  • 123. Barvaqt qilingan harakat, hosilga berar barakat.
  • 124. Vaqt aqchadur, g‘ofil bo‘lma, qochadur.
  • 125. Vaqt — g‘animat, o‘tsa — nadomat.
  • 126. Vaqtdan yutding — baxtdan yutding.
  • 127. Vaqting ketdi — baxting ketdi.
  • 128. Vaqtli harakat — oxiri barakat.
  • 129. Vaqting bor — naqding bor.
  • 130. Yo‘qolgan oltin topilar, yo‘qolgan vaqt topilmas.
  • 131. Kech boshlagan kechikar.
  • 132. Ekinni erta yiqqan xirmon qilar, kech qolgan armon qilar.
  • 133. Erta turgan ish bitirar, kech turgan ko‘p turtinar.
  • 134. Erta turgan horimas.
  • 135. Ertalabki ish, ko‘ngilni qilar xush.
  • 136. O‘tgan vaqt yo‘qolgan oltindan qimmat.
  • 137. O‘tgan kun topilmas, kelar kun sotilmas.
  • 138. Bir kun burun sochsang, hafta burun o‘rasan.
  • 139. Ekinni erta ekkan, hosilni erta o‘rar.
  • 140. Uch kun barvaqt turgan bir kun yutar.

Inshoda qo‘llash: Vaqt haqidagi maqollar «Vaqtning qadri» yoki kun tartibi haqidagi insholarda xulosani kuchaytiradi. Maqolni oxirgi jumlaga qo‘yish yaxshi: u fikringizni qisqa va esda qoladigan shaklda yakunlaydi.

Halollik haqida maqollar: 20 ta

  • 141. Dili pokning ishi — pok.
  • 142. Dili pokning yo‘li — pok.
  • 143. Ishlab topganning oshi — lazzatli.
  • 144. Manglay tering bilan topilgan mol, taningga halol.
  • 145. Pora yegan pona yer.
  • 146. Poraxo‘r boyimas, o‘g‘ri koyinmas.
  • 147. Tekin yegan — ko‘zga tikan.
  • 148. Tekin yeguncha, ekib ye.
  • 149. Tekin topgan mol yomon, oxiri qo‘ymas omon.
  • 150. Tekinning minnati ko‘p, mehnatning — ziynati.
  • 151. Tekinxo‘r boyimaydi, boyisa ham yuqmaydi.
  • 152. Tekinxo‘r qopib yeydi, mehnatkash topib yeydi.
  • 153. Tomog‘ining yo‘li toza, ishi bo‘lar pokiza.
  • 154. Xalq molini yegan halqumidan ilinar.
  • 155. Halol ish — lazzatli yemish.
  • 156. Halol ishla, halol tishla.
  • 157. Halol mehnat yerda qolmas.
  • 158. Halol mehnat — mo‘l daromad.
  • 159. Mehnatingni halol qilsang, huzurini ko‘rasan.
  • 160. Ishlamay yegan og‘rimay o‘lar.

Inshoda qo‘llash: Halollik va to‘g‘rilik haqidagi maqollar axloqiy mavzudagi insholarga mos. Maqoldan keyin «Men buni shunday tushunaman» deb o‘z fikringizni yozing va bitta hayotiy misol qo‘shing.

Sabr haqida maqollar: 20 ta

  • 161. Asl boylik — qanoat.
  • 162. Achchiq yutish — tog‘ yutish.
  • 163. Bardoshliga yog‘lik osh, sabrsizga osh ham tosh.
  • 164. Bir yomon kunning bir yaxshi kuni bor.
  • 165. Boriga rozi bo‘l, yo‘g‘iga sabr qil.
  • 166. Bugungi jahlni ertaga qo‘y.
  • 167. Gul tikansiz bo‘lmas, dur — sadafsiz.
  • 168. Jahl — joningga jabr.
  • 169. Jahl dushmani — sabr.
  • 170. Ip qancha uzun bo‘lmasin, uchi topilar.
  • 171. Kashta qimmat, sabr arzon.
  • 172. Kutganga kun uzoq.
  • 173. Oshiqmagan olisga yetar.
  • 174. Ochiqqan o‘lmas, oshiqqan o‘lar.
  • 175. Sabr — achchiq, mevasi — shirin.
  • 176. Sabr — yutuq kaliti.
  • 177. Sabr tog‘ni yiqitar.
  • 178. Sabr etgan yetar murodga, besabr qolar uyatga.
  • 179. Bolta bo‘lsang, ur, kunda bo‘lsang, chida.
  • 180. Sabr tagi — sari oltin, sabr bilan chiqar oting.

Inshoda qo‘llash: Sabr va qanoat haqidagi maqollar qiyinchilikni yengish, maqsadga intilish mavzularida o‘rinli. Maqolni inshoning o‘rtasida dalil sifatida ishlating va keyingi jumlada uning ma’nosini bir gap bilan izohlang.

Sog‘liq haqida maqollar: 20 ta

  • 181. Boylikning boshi — sog‘liq.
  • 182. Bosh omon bo‘lsa, do‘ppi topilar.
  • 183. Kasalning kelishi oson, ketishi qiyin.
  • 184. Mol ketsin, pul ketsin, eson-sog‘likka ne yetsin.
  • 185. Omon bo‘lsang, olam seniki.
  • 186. Pokliging — sog‘liging.
  • 187. Salomatlik — tuman boylik.
  • 188. Sihat tilasang, ko‘p yema, izzat tilasang, ko‘p dema.
  • 189. Sog‘likda xo‘rlik yo‘q.
  • 190. Sog‘ tanda — sog‘lom aql.
  • 191. Sog‘lik — umrning garovi.
  • 192. Suyak butun bo‘lsa, et bitar.
  • 193. Bola sog‘ligi — ona boyligi.
  • 194. Bir kunlik isitma qirq kunlik kuchni olar.
  • 195. Sog‘ olma shoxidan tushmas.
  • 196. Tan og‘risa, jon sezar.
  • 197. Kasal ko‘rsang, ko‘ngil ko‘tar.
  • 198. Bosh rohati — tan rohati.
  • 199. Rang ko‘r, hol so‘r.
  • 200. Tonggi havo — tanga davo.

Inshoda qo‘llash: Sog‘liq maqollari sog‘lom turmush tarzi haqidagi insholarda boshlanish uchun qulay. Maqol umumiy hikmatni aytadi, tibbiy maslahat bermaydi: tavsiya kerak bo‘lsa, shifokor yoki ishonchli manbaga tayaning.

Tejamkorlik haqida maqollar: 20 ta

  • 201. Bir boshoq don — bir savat non.
  • 202. Birin-birin ming bo‘lar, toma-toma ko‘l bo‘lar.
  • 203. Boylik ushoqdan yig‘ilar.
  • 204. Don ayagan donga yetar, non ayagan — nonga.
  • 205. Donni yiqqan donodir.
  • 206. Yig‘sang yetasan, sovursang ketasan.
  • 207. Ozni beja, ko‘pni teja.
  • 208. Ota mulki bo‘lsa ham, ayab ye.
  • 209. Otni ayagan ot minar, to‘nni ayagan to‘n kiyar.
  • 210. Oq tangang ortiq bo‘lsa, qora kuningga saqla.
  • 211. Pul bo‘ldi — kul bo‘ldi.
  • 212. Pulni topish oson, saqlash qiyin.
  • 213. Pulning onasi — tiyin.
  • 214. Tanga tiyindan o‘sar, yilqi qulundan o‘sar.
  • 215. Tejab yegan darmonda, tejamagan — armonda.
  • 216. Tejagan terga tushmas.
  • 217. Tejamaganning tagi — tang.
  • 218. Tiyin qadrini bilmagan so‘m qadrini bilmas.
  • 219. To‘qlikda ochlikni o‘yla, boyiganda — muhtojlikni.
  • 220. Kam-kam yesang, doim yersan, ko‘p-ko‘p yesang, neni yersan.

Inshoda qo‘llash: Tejamkorlik haqidagi maqollar «Pulni to‘g‘ri sarflash», «Isrofgarchilikka yo‘q» kabi mavzularda yaxshi dalildir. Maqoldan keyin bitta kundalik odatni misol qiling: masalan, non yoki suvni isrof qilmaslik.

Mehmondo‘stlik haqida maqollar: 20 ta

  • 221. Kelish mehmondan, ketish mezbondan.
  • 222. Kelmoq ixtiyor bilan, ketmoq ijozat bilan.
  • 223. Mehmon — aziz, mezbon — laziz.
  • 224. Mehmon joyi ko‘z ustida.
  • 225. Mehmon izzatda, mezbon xizmatda.
  • 226. Mehmon kelgan uy — barakali.
  • 227. Mehmon kelgan uyning chirog‘i ravshan.
  • 228. Mehmon ko‘rki — dasturxon.
  • 229. Mehmon mezbonga aziz, mezbon — mehmonga.
  • 230. Mehmon — otangdan ulug‘.
  • 231. Mehmon — uyning ziynati.
  • 232. Mehmonning ketishini so‘rama, kelishini so‘ra.
  • 233. Mehmonxonang tor bo‘lsa ham, mehri-diling keng bo‘lsin.
  • 234. Ochiq yuz — oshdan shirin.
  • 235. Osh — mehmon bilan aziz.
  • 236. Osh — egasi bilan shirin.
  • 237. Shirin choying bo‘lmasa, shirin tiling bo‘lsin.
  • 238. Yo‘qcha guruch osh bo‘ladi, mehmon ko‘ngli shod bo‘ladi.
  • 239. Qo‘noqqa osh ber, otiga — yem.
  • 240. Mehmon kelar eshikdan, rizqi kelar teshikdan.

Inshoda qo‘llash: Mehmon va mezbon haqidagi maqollar o‘zbek xalqining odatlari, mehmondo‘stlik haqidagi insholarda o‘rinli. Maqolni keltirib, o‘z oilangizda mehmon kutish udumidan bitta tasvir qo‘shsangiz, matn jonli chiqadi.

Odob haqida maqollar: 20 ta

  • 241. Bola — aziz, odobi undan aziz.
  • 242. Inson — odobi bilan, osmon — oftobi bilan.
  • 243. Kattaga katta bo‘l, kichikka — kichik.
  • 244. Odob bozorda sotilmas.
  • 245. Odob — oltindan qimmat.
  • 246. Odobli bola elga manzur.
  • 247. Odobning boshi — til.
  • 248. Oltin olmay, odob ol, odob oltin emasmi.
  • 249. Ota oldidan o‘tma, odob oldidan ketma.
  • 250. Osh kattadan, suv kichikdan.
  • 251. So‘z kishining — o‘zagi, odob kishining — bezagi.
  • 252. Husn husn emas, odob husn.
  • 253. Kamtar bo‘lding — gavhar bo‘lding.
  • 254. Kamtarga — kamol, manmanga — zavol.
  • 255. Kamtarlik — katta davlat.
  • 256. Maqtangan pand yeydi, kamtarin qand yeydi.
  • 257. Bola ko‘rganini qilar, ota — bilganini.
  • 258. Suv bilan ekin o‘sar, tarbiya bilan — odam.
  • 259. Ustoz bilimli — shogird ilmli.
  • 260. Buzishga o‘rganma, tuzishga o‘rgan.

Inshoda qo‘llash: Odob va kamtarlik maqollari «Odob — insonning ziynati» kabi mavzularda asosiy dalil bo‘ladi. Maqolni inshoning kirishida bering, keyin o‘qituvchi, katta yoshli odam yoki do‘stga munosabatdagi bitta holatni yozing.

Botirlik haqida maqollar: 20 ta

  • 261. Arslon izidan qaytmas, yigit — so‘zidan.
  • 262. Botir yovda bilinar, so‘zchi — dovda.
  • 263. Botir o‘lsa, nomi qolar, nomard o‘lsa, nimasi qolar.
  • 264. Botir qiyinni yengar, nomard bo‘yinni egar.
  • 265. Botirning kulgani — elning kulgani.
  • 266. Botirning mushti — ishongan do‘sti.
  • 267. Buzilgan elni botir tuzatar.
  • 268. Bo‘ridan qo‘rqqan ovga chiqmas, ilondan qo‘rqqan suvga tushmas.
  • 269. Dovni yenggan botir emas, yovni yengan botir.
  • 270. Jasur jangda sinalar.
  • 271. Itni ovga borganda sina, yigitni — yovga borganda.
  • 272. Yigitning botirini maydonda sina.
  • 273. Yo‘lbarsni yenggan emas, jahlni yenggan — botir.
  • 274. Ko‘z — qo‘rqoq, qo‘l — botir.
  • 275. Mergan ovda bilinar, botir — yovda.
  • 276. Odam safarda bilinar, botir — xatarda.
  • 277. Yigit ishi bichuvda bilinar, tuya — suv kechuvda.
  • 278. Bir boshga — bir o‘lim.
  • 279. Jondan kechmay, daryo kechilmas.
  • 280. Mard qalbi — gul, nomardniki — kul.

Inshoda qo‘llash: Botirlik, jasorat va mardlik haqidagi maqollar qahramonlar va jasorat mavzusidagi insholarda yaxshi ishlaydi. Maqolni keltirgach, jasorat faqat jangda emas, kundalik hayotda ham bo‘lishini bir jumla bilan ko‘rsating.

Tabiat haqida maqollar: 20 ta

  • 281. Qishning qori — yozga dori.
  • 282. Qor yog‘di — don yog‘di, yomg‘ir yog‘di — osh yog‘di.
  • 283. Yilning yaxshi kelishi bahordan ma’lum.
  • 284. Bahorning bir kuni qishni boqar.
  • 285. Yomg‘ir — ekinning joni.
  • 286. Toqqa yog‘sa, cho‘l obod, cho‘lga yog‘sa, el obod.
  • 287. Toqqa qalin qor tushgani — yerning qonib suv ichgani.
  • 288. Yomg‘ir bilan yer ko‘karar, mehnat bilan — el.
  • 289. Mevali daraxt yerga engashar, mevasiz daraxt ko‘kka tirmashar.
  • 290. Terakka qarab, tol o‘sar.
  • 291. Sayoz daryo shovqin oqar, chuqur daryo sokin oqar.
  • 292. Katta daryo hayqirmas, aqlli kishi baqirmas.
  • 293. Tomchi tomib bo‘lguncha, daryo oqib bo‘ladi.
  • 294. Ilib-ilib, yoz bo‘lar, sovib-sovib, qish bo‘lar.
  • 295. Qarg‘a ketmay, qor ketmas, turna kelmay, muz ketmas.
  • 296. Yozning yomg‘iridan qo‘rq, qishning — qirovidan.
  • 297. Qora bulutdan tiniq suv tomar.
  • 298. Savr yomg‘iri — sari oltin.
  • 299. Yer — ona, suv — ota, mehnat — boylik.
  • 300. Yoz mevasi — qish xazinasi.

Inshoda qo‘llash: Tabiat, fasllar va suv haqidagi maqollar ekologiya va fasllar mavzusidagi insholarga mos. Maqolni tasvirga qo‘shib ishlating: avval manzarani tasvirlang, keyin maqol bilan fikrni umumlashtiring.

Mavzular va raqamlar jadvali

MavzuRaqamlari
Vatan1–20
Ona va oila21–40
Do‘stlik41–60
Mehnat61–80
Ilm va kitob81–100
Til va so‘z101–120
Vaqt121–140
Halollik141–160
Sabr161–180
Sog‘liq181–200
Tejamkorlik201–220
Mehmondo‘stlik221–240
Odob241–260
Botirlik261–280
Tabiat281–300

Maqolni insho yoki esseda qo‘llash: 4 qoida

  • Maqol fikrni boshlaydi yoki yakunlaydi, o‘zi fikr o‘rnini bosmaydi.
  • Maqoldan keyin «Bu shuni anglatadiki...» yoki «Men buni shunday tushunaman...» deb izoh bering.
  • Maqolni hayotiy misol bilan ulang: oilangiz, sinfingiz yoki mahallangizdagi bitta voqea.
  • Matnni o‘zingiz yozing: maqollar to‘plamidan ketma-ket ko‘chirilgan insho o‘qituvchi ko‘ziga tez tashlanadi.

Inshoning tuzilishi va reja haqida esse yozish tartibi sahifasida batafsil yozilgan; xalq donoligidan keyingi bosqich — hikmatli so‘zlar to‘plami.

Topishmoq va fikrlash o‘yinlari ham xalq og‘zaki ijodining bir qismi: topishmoqlar javobi bilan sahifasini oching.

Maqol ma’nosini AI bilan tushuntirish

Tez-tez beriladigan savollar

Bu sahifada nechta maqol bor?

+

Jami 300 ta: Vatan, ona va oila, do‘stlik, mehnat, ilm va kitob, til va so‘z, vaqt, halollik, sabr, sog‘liq, tejamkorlik, mehmondo‘stlik, odob, botirlik va tabiat mavzularining har birida 20 tadan. Takrorlar yo‘q.

Maqol bilan matal qanday farq qiladi?

+

Maqol to‘liq fikr va xulosa beradi: «Do‘st kulfatda bilinar». Matal esa nutqni bezaydigan tayyor ibora yoki o‘xshatish bo‘lib, to‘liq hukm bermaydi. Bu sahifada faqat maqollar bor.

Maqolni insho yoki esseda qanday keltirish kerak?

+

Maqolni so‘zma-so‘z, qo‘shtirnoq yoki «» ichida keltiring, keyin uning ma’nosini o‘z so‘zlaringiz bilan izohlab, bitta hayotiy misol qo‘shing. Bir insho uchun 1–3 ta maqol yetarli.

Maqollarning matni boshqa manbalardan farq qilsa nima qilish kerak?

+

Maqollar og‘zaki ijod bo‘lgani uchun matni joyiga qarab ozgina farq qilishi mumkin. Maktab yoki universitet topshirig‘ida ko‘rsatilgan darslik yoki to‘plamdagi variantni oling.

Maqollarni kirill yozuvida olsa bo‘ladimi?

+

Bu sahifada maqollar lotin yozuvida. Kirillga o‘tkazish uchun saytdagi kirill ↔ lotin konvertoridan foydalaning: u AI’siz ishlaydi va sinov javoblarini sarflamaydi.

Bu maqollarni o‘qituvchi yoki o‘quvchi ishlatsa bo‘ladimi?

+

Ha, maqollar xalq og‘zaki ijodi: ularni dars, bayram ertaligi, devoriy gazeta va insholarda keltirish mumkin. Tayyor maqollar ro‘yxatini ko‘chirib topshirish o‘rniga, ularni o‘z fikringizga dalil qilib ishlating.

Birlamchi manbalar

Maqoladagi texnik va mahsulotga oid fikrlarni tekshirish uchun ishlatilgan hujjatlar.

Shuningdek o‘qing