Kimyoviy elementlar davriy jadvali o‘zbek tilida: nomlari va atom massalari
10 ta «elementni toping» mashqi
Elementni tartib raqami bo‘yicha top
Valentlikni guruhdan top
Metall yoki metallmas?
Yodlashga savol-javob
Atom massasini yaxlitlash
AI-chat yuklanmoqda…
Yangilangan:
Mendeleyev jadvali — kimyoviy elementlar davriy jadvali: 118 elementning tartib raqami, belgisi, nomi va nisbiy atom massasi bitta tizimda. Bu sahifada jadval o‘zbek tilida berilgan: har bir davr alohida jadval bo‘lib, hammasi 118 ta element; jadvalni qanday o‘qish, metall va metallmaslarni ajratish, guruh raqamidan valentlikni topish, o‘nta «elementni toping» mashqi va yodlash usullari ham bor. Katta A4 jadvalni PDF qilib yuklab oling.
Jadval, mashqlar va PDF bepul. Savol bo‘yicha AI o‘qituvchi — GPTBot.uz AI chati, mustaqil servis: OpenAI ham, ChatGPT ham emas. Ro‘yxatdan o‘tmasdan butun sayt bo‘yicha jami 3 ta bepul sinov javobi bor va ular yangilanmaydi; keyin davom etish uchun AI paket kerak: narx, muddat va to‘lov usullari chatda ko‘rsatiladi.
Davriy jadvalni qanday o‘qish
Jadvalda to‘rtta asosiy tushuncha bor. Ularni bilsangiz, har qanday elementning o‘rnini va asosiy xossalarini topasiz.
Tartib raqami — elementning jadvaldagi raqami. U atom yadrosidagi protonlar soniga teng. Masalan, temirning tartib raqami 26: yadroda 26 ta proton bor.
Davr — jadvalning gorizontal qatori. 7 ta davr bor: 1-davrda 2 ta, 2- va 3-davrlarda 8 tadan, 4- va 5-davrlarda 18 tadan, 6- va 7-davrlarda 32 tadan element.
Guruh — tik ustun. IUPAC jadvalida 1 dan 18 gacha raqamlanadi; maktab darsliklaridagi qisqa shaklda esa guruh rim raqami bilan yoziladi va A (bosh) yoki B (yonaki) guruhchaga bo‘linadi. Shu sahifada ikkalasi ham berilgan: masalan, «17 (VIIA)».
Nisbiy atom massasi — element atomining massasi uglerod-12 atomi massasining 1/12 qismiga nisbatan necha marta og‘irligini ko‘rsatadi. Birligi yo‘q. Barqaror izotopi yo‘q elementlarda massa kvadrat qavsda yoziladi: [97] — texnetsiy-97 izotopining massa soni.
Misol: temir (Fe). Tartib raqami 26, 4-davr, 8-guruh (VIIIB), nisbiy atom massasi 55,845. Tartib raqami bo‘yicha davrni ham aniqlash mumkin: 19 dan 36 gacha — 4-davr, 37 dan 54 gacha — 5-davr, 55 dan 86 gacha — 6-davr, 87 dan 118 gacha — 7-davr.
Lantanoidlar (57–71) va aktinoidlar (89–103) 6- va 7-davrga tegishli. Jadval juda keng bo‘lib ketmasligi uchun ular PDF’da alohida ikki qatorda, ro‘yxatlarda esa o‘z davrida berilgan; guruh ustunida «lantanoid» yoki «aktinoid» deb yozilgan.
118 element: davrlar bo‘yicha jadvallar
Har bir qatorda tartib raqami, kimyoviy belgi, o‘zbekcha nom, lotincha nom, nisbiy atom massasi va guruh. Massalar uchta kasr xonagacha yaxlitlangan, verguldan keyin. Kvadrat qavsdagi son — eng uzoq yashaydigan izotopning massa soni. Lotincha nomlar maktab jadvallaridagi an’anaviy nomlar (kimyoviy belgi shulardan olingan: Fe — ferrum).
1-davr: 2 ta element
Tartib raqami
Belgi
O‘zbekcha nomi
Lotincha nomi
Nisbiy atom massasi
Guruh
1
H
Vodorod
Hydrogenium
1,008
1 (IA)
2
He
Geliy
Helium
4,003
18 (VIIIA)
2-davr: 8 ta element
Tartib raqami
Belgi
O‘zbekcha nomi
Lotincha nomi
Nisbiy atom massasi
Guruh
3
Li
Litiy
Lithium
6,94
1 (IA)
4
Be
Berilliy
Beryllium
9,012
2 (IIA)
5
B
Bor
Borum
10,81
13 (IIIA)
6
C
Uglerod
Carboneum
12,011
14 (IVA)
7
N
Azot
Nitrogenium
14,007
15 (VA)
8
O
Kislorod
Oxygenium
15,999
16 (VIA)
9
F
Ftor
Fluorum
18,998
17 (VIIA)
10
Ne
Neon
Neon
20,180
18 (VIIIA)
3-davr: 8 ta element
Tartib raqami
Belgi
O‘zbekcha nomi
Lotincha nomi
Nisbiy atom massasi
Guruh
11
Na
Natriy
Natrium
22,990
1 (IA)
12
Mg
Magniy
Magnesium
24,305
2 (IIA)
13
Al
Alyuminiy
Aluminium
26,982
13 (IIIA)
14
Si
Kremniy
Silicium
28,085
14 (IVA)
15
P
Fosfor
Phosphorus
30,974
15 (VA)
16
S
Oltingugurt
Sulfur
32,06
16 (VIA)
17
Cl
Xlor
Chlorum
35,45
17 (VIIA)
18
Ar
Argon
Argon
39,95
18 (VIIIA)
4-davr: 18 ta element
Tartib raqami
Belgi
O‘zbekcha nomi
Lotincha nomi
Nisbiy atom massasi
Guruh
19
K
Kaliy
Kalium
39,098
1 (IA)
20
Ca
Kalsiy
Calcium
40,078
2 (IIA)
21
Sc
Skandiy
Scandium
44,956
3 (IIIB)
22
Ti
Titan
Titanium
47,867
4 (IVB)
23
V
Vanadiy
Vanadium
50,942
5 (VB)
24
Cr
Xrom
Chromium
51,996
6 (VIB)
25
Mn
Marganes
Manganum
54,938
7 (VIIB)
26
Fe
Temir
Ferrum
55,845
8 (VIIIB)
27
Co
Kobalt
Cobaltum
58,933
9 (VIIIB)
28
Ni
Nikel
Niccolum
58,693
10 (VIIIB)
29
Cu
Mis
Cuprum
63,546
11 (IB)
30
Zn
Rux
Zincum
65,38
12 (IIB)
31
Ga
Galliy
Gallium
69,723
13 (IIIA)
32
Ge
Germaniy
Germanium
72,630
14 (IVA)
33
As
Mishyak (margimush)
Arsenicum
74,922
15 (VA)
34
Se
Selen
Selenium
78,971
16 (VIA)
35
Br
Brom
Bromum
79,904
17 (VIIA)
36
Kr
Kripton
Krypton
83,798
18 (VIIIA)
5-davr: 18 ta element
Tartib raqami
Belgi
O‘zbekcha nomi
Lotincha nomi
Nisbiy atom massasi
Guruh
37
Rb
Rubidiy
Rubidium
85,468
1 (IA)
38
Sr
Stronsiy
Strontium
87,62
2 (IIA)
39
Y
Ittriy
Yttrium
88,906
3 (IIIB)
40
Zr
Sirkoniy
Zirconium
91,222
4 (IVB)
41
Nb
Niobiy
Niobium
92,906
5 (VB)
42
Mo
Molibden
Molybdaenum
95,95
6 (VIB)
43
Tc
Texnetsiy
Technetium
[97]
7 (VIIB)
44
Ru
Ruteniy
Ruthenium
101,07
8 (VIIIB)
45
Rh
Rodiy
Rhodium
102,91
9 (VIIIB)
46
Pd
Palladiy
Palladium
106,42
10 (VIIIB)
47
Ag
Kumush
Argentum
107,87
11 (IB)
48
Cd
Kadmiy
Cadmium
112,41
12 (IIB)
49
In
Indiy
Indium
114,82
13 (IIIA)
50
Sn
Qalay
Stannum
118,71
14 (IVA)
51
Sb
Surma
Stibium
121,76
15 (VA)
52
Te
Tellur
Tellurium
127,60
16 (VIA)
53
I
Yod
Iodum
126,90
17 (VIIA)
54
Xe
Ksenon
Xenon
131,29
18 (VIIIA)
6-davr: 32 ta element
Tartib raqami
Belgi
O‘zbekcha nomi
Lotincha nomi
Nisbiy atom massasi
Guruh
55
Cs
Seziy
Caesium
132,91
1 (IA)
56
Ba
Bariy
Barium
137,33
2 (IIA)
57
La
Lantan
Lanthanum
138,91
lantanoid (IIIB)
58
Ce
Seriy
Cerium
140,12
lantanoid (IIIB)
59
Pr
Prazeodim
Praseodymium
140,91
lantanoid (IIIB)
60
Nd
Neodim
Neodymium
144,24
lantanoid (IIIB)
61
Pm
Prometiy
Promethium
[145]
lantanoid (IIIB)
62
Sm
Samariy
Samarium
150,36
lantanoid (IIIB)
63
Eu
Yevropiy
Europium
151,96
lantanoid (IIIB)
64
Gd
Gadoliniy
Gadolinium
157,25
lantanoid (IIIB)
65
Tb
Terbiy
Terbium
158,93
lantanoid (IIIB)
66
Dy
Disproziy
Dysprosium
162,50
lantanoid (IIIB)
67
Ho
Golmiy
Holmium
164,93
lantanoid (IIIB)
68
Er
Erbiy
Erbium
167,26
lantanoid (IIIB)
69
Tm
Tuliy
Thulium
168,93
lantanoid (IIIB)
70
Yb
Itterbiy
Ytterbium
173,05
lantanoid (IIIB)
71
Lu
Lyutetsiy
Lutetium
174,97
lantanoid (IIIB)
72
Hf
Gafniy
Hafnium
178,49
4 (IVB)
73
Ta
Tantal
Tantalum
180,95
5 (VB)
74
W
Volfram
Wolframium
183,84
6 (VIB)
75
Re
Reniy
Rhenium
186,21
7 (VIIB)
76
Os
Osmiy
Osmium
190,23
8 (VIIIB)
77
Ir
Iridiy
Iridium
192,22
9 (VIIIB)
78
Pt
Platina
Platinum
195,08
10 (VIIIB)
79
Au
Oltin
Aurum
196,97
11 (IB)
80
Hg
Simob
Hydrargyrum
200,59
12 (IIB)
81
Tl
Talliy
Thallium
204,38
13 (IIIA)
82
Pb
Qo‘rg‘oshin
Plumbum
207,2
14 (IVA)
83
Bi
Vismut
Bismuthum
208,98
15 (VA)
84
Po
Poloniy
Polonium
[209]
16 (VIA)
85
At
Astat
Astatum
[210]
17 (VIIA)
86
Rn
Radon
Radon
[222]
18 (VIIIA)
7-davr: 32 ta element
Tartib raqami
Belgi
O‘zbekcha nomi
Lotincha nomi
Nisbiy atom massasi
Guruh
87
Fr
Fransiy
Francium
[223]
1 (IA)
88
Ra
Radiy
Radium
[226]
2 (IIA)
89
Ac
Aktiniy
Actinium
[227]
aktinoid (IIIB)
90
Th
Toriy
Thorium
232,04
aktinoid (IIIB)
91
Pa
Protaktiniy
Protactinium
231,04
aktinoid (IIIB)
92
U
Uran
Uranium
238,03
aktinoid (IIIB)
93
Np
Neptuniy
Neptunium
[237]
aktinoid (IIIB)
94
Pu
Plutoniy
Plutonium
[244]
aktinoid (IIIB)
95
Am
Ameritsiy
Americium
[243]
aktinoid (IIIB)
96
Cm
Kyuriy
Curium
[247]
aktinoid (IIIB)
97
Bk
Berkliy
Berkelium
[247]
aktinoid (IIIB)
98
Cf
Kaliforniy
Californium
[251]
aktinoid (IIIB)
99
Es
Eynshteyniy
Einsteinium
[252]
aktinoid (IIIB)
100
Fm
Fermiy
Fermium
[257]
aktinoid (IIIB)
101
Md
Mendeleviy
Mendelevium
[258]
aktinoid (IIIB)
102
No
Nobeliy
Nobelium
[259]
aktinoid (IIIB)
103
Lr
Lourensiy
Lawrencium
[262]
aktinoid (IIIB)
104
Rf
Rezerfordiy
Rutherfordium
[267]
4 (IVB)
105
Db
Dubniy
Dubnium
[268]
5 (VB)
106
Sg
Siborgiy
Seaborgium
[269]
6 (VIB)
107
Bh
Boriy
Bohrium
[270]
7 (VIIB)
108
Hs
Xassiy
Hassium
[269]
8 (VIIIB)
109
Mt
Meytneriy
Meitnerium
[277]
9 (VIIIB)
110
Ds
Darmshtadtiy
Darmstadtium
[281]
10 (VIIIB)
111
Rg
Rentgeniy
Roentgenium
[282]
11 (IB)
112
Cn
Kopernitsiy
Copernicium
[285]
12 (IIB)
113
Nh
Nihoniy
Nihonium
[286]
13 (IIIA)
114
Fl
Fleroviy
Flerovium
[290]
14 (IVA)
115
Mc
Moskoviy
Moscovium
[290]
15 (VA)
116
Lv
Livermoriy
Livermorium
[293]
16 (VIA)
117
Ts
Tennessin
Tennessine
[294]
17 (VIIA)
118
Og
Oganesson
Oganesson
[294]
18 (VIIIA)
Metallar, metallmaslar va nodir gazlar
Maktab tasnifida 118 elementning katta qismi metall. PDF’da metallar ko‘k, metallmaslar sariq, nodir gazlar yashil rangda berilgan.
Tur
Soni
Jadvaldagi o‘rni
Metallar
94
chap va o‘rta qismda, yonaki guruhchalarning hammasi, lantanoidlar va aktinoidlar
Metallmaslar: vodorod (H), bor (B), uglerod (C), azot (N), kislorod (O), ftor (F), kremniy (Si), fosfor (P), oltingugurt (S), xlor (Cl), mishyak (As), selen (Se), brom (Br), tellur (Te), yod (I), astat (At). Metallarga xos belgilar — yaltiroqlik, elektr va issiqlik o‘tkazuvchanlik, yaxshi cho‘ziluvchanlik. Ba’zi darsliklarda mishyak, germaniy, surma kabi elementlar oraliq xossali (yarim metall) deb ham yuritiladi, shuning uchun sanoq darslikdan darslikka biroz farq qilishi mumkin: o‘qituvchingiz bergan tasnifga tayaning.
Nodir gazlar: geliy (He), neon (Ne), argon (Ar), kripton (Kr), ksenon (Xe), radon (Rn). 117- va 118-elementlarning kimyoviy xossalari tajribada o‘rganilmagan, shuning uchun PDF’da ular rangsiz qoldirilgan.
Jadvalda chapdan o‘ngga, davr bo‘ylab metallik xossalari kamayadi, metallmaslik xossalari kuchayadi; guruh bo‘ylab yuqoridan pastga metallik odatda ortadi. Masalan, 3-davrda natriy — kuchli metall, xlor — tipik metallmas.
Guruh raqamidan valentlikni qanday topish
Bosh guruhchalarda (A) elementning yuqori valentligi odatda guruh raqamiga teng. Metallmaslarda vodorodli birikmadagi valentlik 8 dan guruh raqamini ayirib topiladi. Jadvaldagi namunalar shu qoidaga mos keladi:
Guruh (maktab shakli)
Yuqori valentlik
Yuqori oksid
Vodorodli birikma
Misol
IA (1)
I
R₂O
—
Na₂O, K₂O
IIA (2)
II
RO
—
MgO, CaO
IIIA (13)
III
R₂O₃
—
Al₂O₃, B₂O₃
IVA (14)
IV
RO₂
RH₄
CO₂, SiO₂; CH₄, SiH₄
VA (15)
V
R₂O₅
RH₃
N₂O₅, P₂O₅; NH₃, PH₃
VIA (16)
VI
RO₃
H₂R
SO₃; H₂S
VIIA (17)
VII
R₂O₇
HR
Cl₂O₇; HCl
Istisnolar ham bor. Kislorod odatda ikki valentli (VI emas), ftor esa faqat bir valentli. Yonaki guruhchalarda (B) valentlik o‘zgaruvchan bo‘lishi mumkin: xrom CrO₃ da VI valentli, marganes Mn₂O₇ da VII valentli, lekin mis va temirning valentligi birikmaga qarab o‘zgaradi. Nodir gazlarning ko‘pchiligi odatda birikma hosil qilmaydi.
Tekshiring: oltingugurt VIA guruhda. Yuqori valentligi VI, oksidi SO₃; vodorodli birikmada 8 − 6 = 2, ya’ni H₂S. Xlor VIIA guruhda: yuqori valentligi VII (Cl₂O₇), vodorodli birikmada 8 − 7 = 1 (HCl).
Masalalarda nisbiy atom massasi qanday olinadi
Kimyo masalalarida jadvaldagi qiymat odatda butun songacha yaxlitlanadi. Xlor an’anaviy istisno: uning massasi 35,5 deb olinadi. Quyidagi jadvalda maktab masalalarida eng ko‘p uchraydigan 20 ta element berilgan; jadvaldagi qiymat IUPAC (CIAAW) ma’lumotlariga asoslangan.
Element
Belgi
Jadvaldagi qiymat
Masalada olinadi
Vodorod
H
1,008
1
Uglerod
C
12,011
12
Azot
N
14,007
14
Kislorod
O
15,999
16
Natriy
Na
22,990
23
Magniy
Mg
24,305
24
Alyuminiy
Al
26,982
27
Kremniy
Si
28,085
28
Fosfor
P
30,974
31
Oltingugurt
S
32,06
32
Xlor
Cl
35,45
35,5
Kaliy
K
39,098
39
Kalsiy
Ca
40,078
40
Temir
Fe
55,845
56
Mis
Cu
63,546
64
Rux
Zn
65,38
65
Brom
Br
79,904
80
Kumush
Ag
107,87
108
Yod
I
126,90
127
Bariy
Ba
137,33
137
Molyar massa va massa ulushi bo‘yicha masalalarni kimyo masalalari yechimi sahifasida qadamma-qadam yechib ko‘rish mumkin.
10 ta «elementni toping» mashqi
Avval o‘zingiz javob bering, keyin pastdagi javoblar bilan solishtiring. Har bir javobda element jadvaldagi ma’lumot bilan tekshirilgan.
1. Tartib raqami 11, 3-davrda, IA guruhda turadi. Bu qaysi element?
2. 3-davrning VIA guruhida joylashgan, nisbiy atom massasi taxminan 32 ga teng sariq rangli qattiq metallmas. Qaysi element?
3. 2-davrdagi nodir gaz. Uning belgisi va tartib raqamini ayting.
4. 4-davr, VIIIB guruh, yadrosida 26 ta proton bor. Qaysi element?
5. 6-davr, IB guruh, nisbiy atom massasi 197 ga yaqin metall. Qaysi element?
6. Eng yengil element: nisbiy atom massasi eng kichik, 1-davrning IA guruhida.
7. Oddiy sharoitda suyuq holatda bo‘ladigan yagona metall. Uning tartib raqami nechta?
8. 2-davr, VA guruh: yuqori oksidining formulasi R₂O₅. Qaysi element?
9. 3-davr, VIIA guruh: vodorodli birikmasi HR, nisbiy atom massasi maktab masalalarida 35,5 deb olinadi. Qaysi element?
10. Atom yadrosida 20 ta proton bor. Element qaysi davr va qaysi guruhda turadi?
Mashqlarning javoblari
1. Natriy (Na). 3-davr, IA guruh, nisbiy atom massasi 22,990; maktab masalalarida 23 deb olinadi.
2. Oltingugurt (S), tartib raqami 16, nisbiy atom massasi 32,06 (taxminan 32). Guruhi — 16 (VIA).
3. Neon (Ne), tartib raqami 10, nisbiy atom massasi 20,180. Geliy ham nodir gaz, lekin u 1-davrda turadi.
4. Temir (Fe). Tartib raqami protonlar sonini bildiradi, 26 — temir; guruhi 8 (VIIIB), nisbiy atom massasi 55,845.
5. Oltin (Au), tartib raqami 79, nisbiy atom massasi 196,97 (taxminan 197). 11-guruh (IB).
6. Vodorod (H), tartib raqami 1, nisbiy atom massasi 1,008. U jadvalda 1-davrning birinchi elementi.
7. Simob (Hg), tartib raqami 80, 6-davr, 12-guruh (IIB), nisbiy atom massasi 200,59. (Metallmas brom ham oddiy sharoitda suyuq, lekin u metall emas.)
8. Azot (N). VA guruhda yuqori valentlik V ga teng, oksidi N₂O₅. 3-davrdagi qo‘shnisi — fosfor (P), uning oksidi P₂O₅.
9. Xlor (Cl), tartib raqami 17, vodorodli birikmasi HCl; jadvaldagi nisbiy atom massasi 35,45, masalalarda 35,5.
10. Kalsiy (Ca): tartib raqami protonlar soniga teng. 4-davr, 2-guruh (IIA), nisbiy atom massasi 40,078 (taxminan 40).
Xato qilgan bo‘lsangiz, chat ustidagi tugmalardan birini bosing: AI o‘qituvchi yangi mashq tuzadi va javobingizni tekshiradi.
Davriy jadvalni yodlash usullari
Jadvalni bir kunda yodlab bo‘lmaydi, ammo qisqa takrorlar yordam beradi. Mana ishlaydigan usullar.
Davr bo‘yicha ayting: «litiy, berilliy, bor, uglerod, azot, kislorod, ftor, neon» — 2-davr. Keyin shunday 3-davr: «natriy, magniy, alyuminiy, kremniy, fosfor, oltingugurt, xlor, argon». Birinchi 20 ta element shu bilan o‘rganiladi.
Belgidan nomga, nomdan belgiga: har kuni 5 ta element kartasini o‘zingizga so‘rang. Bir tomonida belgi va raqam, ikkinchi tomonida nom va massa.
Qo‘shnilar bilan bog‘lang: azot — uglerod bilan kislorod o‘rtasida, ftor — kislorodning o‘ng tomonida. Jadvalni PDF’dan ko‘rib, qo‘shnilarni ovoz chiqarib ayting.
O‘z jumlangizni tuzing: 8 ta belgining bosh harflaridan qofiyali gap yarating (masalan, Na Mg Al Si P S Cl Ar). Jumlani o‘zingiz o‘ylab topsangiz, yaxshi yodda qoladi; AI o‘qituvchidan bir nechta variant so‘rashingiz mumkin.
Mashq qiling: har hafta 10 ta mashqni yoping, xatolarni alohida yozib qo‘ying va ularga qaytib turing.
PDF — bitta A4 varaq, albom yo‘nalishi: klassik 18 ustunli jadval, lantanoid va aktinoidlar pastda. Har bir katakda tartib raqami, belgi, o‘zbekcha nom va nisbiy atom massasi bor, rang bo‘yicha metallar, metallmaslar va nodir gazlar ajratilgan. Chop etib daftar yoki devorga qo‘yish mumkin. Fayl bepul, ro‘yxatdan o‘tish talab qilinmaydi.
Chat ustidagi tugmalarda tayyor so‘rovlar bor: elementni topish mashqlari, valentlikni aniqlash, jadvalni o‘qish, yodlash uchun savollar, metallar va metallmaslarni ajratish hamda 1–20-elementlar bo‘yicha o‘z-o‘zini tekshirish. Tugma so‘rovni faqat yozish maydoniga qo‘yadi; uni o‘zgartirishingiz mumkin, yuborishni esa o‘zingiz hal qilasiz.
AI uy vazifasini o‘rningizga bajarish uchun emas: avval o‘zingiz urinib ko‘ring. Model ham adashishi mumkin, shuning uchun raqamlarni shu sahifadagi jadval bilan solishtiring.
Manbalar va tekshirilgan sana
Ma’lumotlar 2026-yil 17-noyabr holatiga ko‘ra tekshirilgan.
Кимёвий элементлар даврий жадвали: 118 та элемент, тартиб рақами, белгиси ва нисбий атом массаси. Жадвални PDF кўринишида юклаб олинг ва AI ўқитувчи билан машқ қилинг.
GPTBot.uz mustaqil AI-servis bo‘lib, OpenAI yoki ChatGPT’ning rasmiy mahsuloti emas. Chatga yozilgan savollar serverimizga va xorijdagi AI-provayderlarga yuboriladi, shuning uchun parol, karta raqami va pasport ma’lumotlarini yubormang.
FAQ
Ko‘p beriladigan savollar
Mendeleyev jadvalida nechta element bor?
+
Hozir 118 ta element. Ularning tartib raqami 1 (vodorod) dan 118 (oganesson) gacha. 94 tasi metall, 16 tasi metallmas, 6 tasi nodir gaz, 117 va 118 esa tajribada hali o‘rganilmagan.
Davr va guruh nima?
+
Davr — jadvaldagi gorizontal qator, guruh — tik ustun. Davr raqami atomdagi elektron qavatlar sonini, bosh guruhchalarda guruh raqami esa tashqi qavatdagi elektronlar sonini bildiradi. Jami 7 davr va 18 guruh (IUPAC) bor.
Nisbiy atom massasi nima va nega kasrli?
+
Bu element atomi massasining uglerod-12 atomi massasining 1/12 qismiga nisbati. Tabiatdagi element bir necha izotop aralashmasidan iborat bo‘lgani uchun massasi kasrli son bo‘ladi, masalan xlorniki 35,45.
Nega ba’zi elementlarning massasi kvadrat qavsda yozilgan?
+
Texnetsiy, prometiy, poloniy va boshqa elementlarda barqaror izotop yo‘q, shuning uchun standart atom massasi yo‘q. Kvadrat qavsda eng uzoq yashaydigan izotopning massa soni beriladi: texnetsiy uchun [97].
Lantanoidlar va aktinoidlar nega alohida qatorda?
+
Ular 6- va 7-davrga tegishli, lekin har birida 15 tadan element bor. Ularni asosiy jadval ichiga qo‘ysak, jadval juda keng bo‘lib qoladi, shuning uchun pastda ikki qatorda berilgan.
Guruh raqamini qanday o‘qiladi: 17 yoki VIIA?
+
Ikkalasi ham to‘g‘ri. 17 — IUPAC jadvalidagi raqamlash, VIIA — maktab darsliklaridagi qisqa shakl. Shu sahifadagi jadvalda ikkalasi qavs ichida yonma-yon yozilgan: 17 (VIIA).
Bu jadval va AI o‘qituvchi bepulmi?
+
Jadval, mashqlar va PDF bepul. AI o‘qituvchining tushuntirish va tekshiruvlari uchun butun sayt bo‘yicha jami 3 ta bepul sinov javobi bor, ular AI chat bilan umumiy va har kuni yangilanmaydi; keyin AI paket kerak.