Asosiy kontentga o‘tish

Kimyoviy elementlar davriy jadvali o‘zbek tilida: nomlari va atom massalari

AI-chat yuklanmoqda…

Yangilangan:

Mendeleyev jadvali — kimyoviy elementlar davriy jadvali: 118 elementning tartib raqami, belgisi, nomi va nisbiy atom massasi bitta tizimda. Bu sahifada jadval o‘zbek tilida berilgan: har bir davr alohida jadval bo‘lib, hammasi 118 ta element; jadvalni qanday o‘qish, metall va metallmaslarni ajratish, guruh raqamidan valentlikni topish, o‘nta «elementni toping» mashqi va yodlash usullari ham bor. Katta A4 jadvalni PDF qilib yuklab oling.

Jadval, mashqlar va PDF bepul. Savol bo‘yicha AI o‘qituvchi — GPTBot.uz AI chati, mustaqil servis: OpenAI ham, ChatGPT ham emas. Ro‘yxatdan o‘tmasdan butun sayt bo‘yicha jami 3 ta bepul sinov javobi bor va ular yangilanmaydi; keyin davom etish uchun AI paket kerak: narx, muddat va to‘lov usullari chatda ko‘rsatiladi.

Davriy jadvalni qanday o‘qish

Jadvalda to‘rtta asosiy tushuncha bor. Ularni bilsangiz, har qanday elementning o‘rnini va asosiy xossalarini topasiz.

  • Tartib raqami — elementning jadvaldagi raqami. U atom yadrosidagi protonlar soniga teng. Masalan, temirning tartib raqami 26: yadroda 26 ta proton bor.
  • Davr — jadvalning gorizontal qatori. 7 ta davr bor: 1-davrda 2 ta, 2- va 3-davrlarda 8 tadan, 4- va 5-davrlarda 18 tadan, 6- va 7-davrlarda 32 tadan element.
  • Guruh — tik ustun. IUPAC jadvalida 1 dan 18 gacha raqamlanadi; maktab darsliklaridagi qisqa shaklda esa guruh rim raqami bilan yoziladi va A (bosh) yoki B (yonaki) guruhchaga bo‘linadi. Shu sahifada ikkalasi ham berilgan: masalan, «17 (VIIA)».
  • Nisbiy atom massasi — element atomining massasi uglerod-12 atomi massasining 1/12 qismiga nisbatan necha marta og‘irligini ko‘rsatadi. Birligi yo‘q. Barqaror izotopi yo‘q elementlarda massa kvadrat qavsda yoziladi: [97] — texnetsiy-97 izotopining massa soni.

Misol: temir (Fe). Tartib raqami 26, 4-davr, 8-guruh (VIIIB), nisbiy atom massasi 55,845. Tartib raqami bo‘yicha davrni ham aniqlash mumkin: 19 dan 36 gacha — 4-davr, 37 dan 54 gacha — 5-davr, 55 dan 86 gacha — 6-davr, 87 dan 118 gacha — 7-davr.

Lantanoidlar (57–71) va aktinoidlar (89–103) 6- va 7-davrga tegishli. Jadval juda keng bo‘lib ketmasligi uchun ular PDF’da alohida ikki qatorda, ro‘yxatlarda esa o‘z davrida berilgan; guruh ustunida «lantanoid» yoki «aktinoid» deb yozilgan.

118 element: davrlar bo‘yicha jadvallar

Har bir qatorda tartib raqami, kimyoviy belgi, o‘zbekcha nom, lotincha nom, nisbiy atom massasi va guruh. Massalar uchta kasr xonagacha yaxlitlangan, verguldan keyin. Kvadrat qavsdagi son — eng uzoq yashaydigan izotopning massa soni. Lotincha nomlar maktab jadvallaridagi an’anaviy nomlar (kimyoviy belgi shulardan olingan: Fe — ferrum).

1-davr: 2 ta element

Tartib raqamiBelgiO‘zbekcha nomiLotincha nomiNisbiy atom massasiGuruh
1HVodorodHydrogenium1,0081 (IA)
2HeGeliyHelium4,00318 (VIIIA)

2-davr: 8 ta element

Tartib raqamiBelgiO‘zbekcha nomiLotincha nomiNisbiy atom massasiGuruh
3LiLitiyLithium6,941 (IA)
4BeBerilliyBeryllium9,0122 (IIA)
5BBorBorum10,8113 (IIIA)
6CUglerodCarboneum12,01114 (IVA)
7NAzotNitrogenium14,00715 (VA)
8OKislorodOxygenium15,99916 (VIA)
9FFtorFluorum18,99817 (VIIA)
10NeNeonNeon20,18018 (VIIIA)

3-davr: 8 ta element

Tartib raqamiBelgiO‘zbekcha nomiLotincha nomiNisbiy atom massasiGuruh
11NaNatriyNatrium22,9901 (IA)
12MgMagniyMagnesium24,3052 (IIA)
13AlAlyuminiyAluminium26,98213 (IIIA)
14SiKremniySilicium28,08514 (IVA)
15PFosforPhosphorus30,97415 (VA)
16SOltingugurtSulfur32,0616 (VIA)
17ClXlorChlorum35,4517 (VIIA)
18ArArgonArgon39,9518 (VIIIA)

4-davr: 18 ta element

Tartib raqamiBelgiO‘zbekcha nomiLotincha nomiNisbiy atom massasiGuruh
19KKaliyKalium39,0981 (IA)
20CaKalsiyCalcium40,0782 (IIA)
21ScSkandiyScandium44,9563 (IIIB)
22TiTitanTitanium47,8674 (IVB)
23VVanadiyVanadium50,9425 (VB)
24CrXromChromium51,9966 (VIB)
25MnMarganesManganum54,9387 (VIIB)
26FeTemirFerrum55,8458 (VIIIB)
27CoKobaltCobaltum58,9339 (VIIIB)
28NiNikelNiccolum58,69310 (VIIIB)
29CuMisCuprum63,54611 (IB)
30ZnRuxZincum65,3812 (IIB)
31GaGalliyGallium69,72313 (IIIA)
32GeGermaniyGermanium72,63014 (IVA)
33AsMishyak (margimush)Arsenicum74,92215 (VA)
34SeSelenSelenium78,97116 (VIA)
35BrBromBromum79,90417 (VIIA)
36KrKriptonKrypton83,79818 (VIIIA)

5-davr: 18 ta element

Tartib raqamiBelgiO‘zbekcha nomiLotincha nomiNisbiy atom massasiGuruh
37RbRubidiyRubidium85,4681 (IA)
38SrStronsiyStrontium87,622 (IIA)
39YIttriyYttrium88,9063 (IIIB)
40ZrSirkoniyZirconium91,2224 (IVB)
41NbNiobiyNiobium92,9065 (VB)
42MoMolibdenMolybdaenum95,956 (VIB)
43TcTexnetsiyTechnetium[97]7 (VIIB)
44RuRuteniyRuthenium101,078 (VIIIB)
45RhRodiyRhodium102,919 (VIIIB)
46PdPalladiyPalladium106,4210 (VIIIB)
47AgKumushArgentum107,8711 (IB)
48CdKadmiyCadmium112,4112 (IIB)
49InIndiyIndium114,8213 (IIIA)
50SnQalayStannum118,7114 (IVA)
51SbSurmaStibium121,7615 (VA)
52TeTellurTellurium127,6016 (VIA)
53IYodIodum126,9017 (VIIA)
54XeKsenonXenon131,2918 (VIIIA)

6-davr: 32 ta element

Tartib raqamiBelgiO‘zbekcha nomiLotincha nomiNisbiy atom massasiGuruh
55CsSeziyCaesium132,911 (IA)
56BaBariyBarium137,332 (IIA)
57LaLantanLanthanum138,91lantanoid (IIIB)
58CeSeriyCerium140,12lantanoid (IIIB)
59PrPrazeodimPraseodymium140,91lantanoid (IIIB)
60NdNeodimNeodymium144,24lantanoid (IIIB)
61PmPrometiyPromethium[145]lantanoid (IIIB)
62SmSamariySamarium150,36lantanoid (IIIB)
63EuYevropiyEuropium151,96lantanoid (IIIB)
64GdGadoliniyGadolinium157,25lantanoid (IIIB)
65TbTerbiyTerbium158,93lantanoid (IIIB)
66DyDisproziyDysprosium162,50lantanoid (IIIB)
67HoGolmiyHolmium164,93lantanoid (IIIB)
68ErErbiyErbium167,26lantanoid (IIIB)
69TmTuliyThulium168,93lantanoid (IIIB)
70YbItterbiyYtterbium173,05lantanoid (IIIB)
71LuLyutetsiyLutetium174,97lantanoid (IIIB)
72HfGafniyHafnium178,494 (IVB)
73TaTantalTantalum180,955 (VB)
74WVolframWolframium183,846 (VIB)
75ReReniyRhenium186,217 (VIIB)
76OsOsmiyOsmium190,238 (VIIIB)
77IrIridiyIridium192,229 (VIIIB)
78PtPlatinaPlatinum195,0810 (VIIIB)
79AuOltinAurum196,9711 (IB)
80HgSimobHydrargyrum200,5912 (IIB)
81TlTalliyThallium204,3813 (IIIA)
82PbQo‘rg‘oshinPlumbum207,214 (IVA)
83BiVismutBismuthum208,9815 (VA)
84PoPoloniyPolonium[209]16 (VIA)
85AtAstatAstatum[210]17 (VIIA)
86RnRadonRadon[222]18 (VIIIA)

7-davr: 32 ta element

Tartib raqamiBelgiO‘zbekcha nomiLotincha nomiNisbiy atom massasiGuruh
87FrFransiyFrancium[223]1 (IA)
88RaRadiyRadium[226]2 (IIA)
89AcAktiniyActinium[227]aktinoid (IIIB)
90ThToriyThorium232,04aktinoid (IIIB)
91PaProtaktiniyProtactinium231,04aktinoid (IIIB)
92UUranUranium238,03aktinoid (IIIB)
93NpNeptuniyNeptunium[237]aktinoid (IIIB)
94PuPlutoniyPlutonium[244]aktinoid (IIIB)
95AmAmeritsiyAmericium[243]aktinoid (IIIB)
96CmKyuriyCurium[247]aktinoid (IIIB)
97BkBerkliyBerkelium[247]aktinoid (IIIB)
98CfKaliforniyCalifornium[251]aktinoid (IIIB)
99EsEynshteyniyEinsteinium[252]aktinoid (IIIB)
100FmFermiyFermium[257]aktinoid (IIIB)
101MdMendeleviyMendelevium[258]aktinoid (IIIB)
102NoNobeliyNobelium[259]aktinoid (IIIB)
103LrLourensiyLawrencium[262]aktinoid (IIIB)
104RfRezerfordiyRutherfordium[267]4 (IVB)
105DbDubniyDubnium[268]5 (VB)
106SgSiborgiySeaborgium[269]6 (VIB)
107BhBoriyBohrium[270]7 (VIIB)
108HsXassiyHassium[269]8 (VIIIB)
109MtMeytneriyMeitnerium[277]9 (VIIIB)
110DsDarmshtadtiyDarmstadtium[281]10 (VIIIB)
111RgRentgeniyRoentgenium[282]11 (IB)
112CnKopernitsiyCopernicium[285]12 (IIB)
113NhNihoniyNihonium[286]13 (IIIA)
114FlFleroviyFlerovium[290]14 (IVA)
115McMoskoviyMoscovium[290]15 (VA)
116LvLivermoriyLivermorium[293]16 (VIA)
117TsTennessinTennessine[294]17 (VIIA)
118OgOganessonOganesson[294]18 (VIIIA)

Metallar, metallmaslar va nodir gazlar

Maktab tasnifida 118 elementning katta qismi metall. PDF’da metallar ko‘k, metallmaslar sariq, nodir gazlar yashil rangda berilgan.

TurSoniJadvaldagi o‘rni
Metallar94chap va o‘rta qismda, yonaki guruhchalarning hammasi, lantanoidlar va aktinoidlar
Metallmaslar16jadvalning yuqori o‘ng qismida
Nodir gazlar618-guruh (VIIIA): geliy, neon, argon, kripton, ksenon, radon
Xossalari tajribada o‘rganilmagan2117-tennessin va 118-oganesson

Metallmaslar: vodorod (H), bor (B), uglerod (C), azot (N), kislorod (O), ftor (F), kremniy (Si), fosfor (P), oltingugurt (S), xlor (Cl), mishyak (As), selen (Se), brom (Br), tellur (Te), yod (I), astat (At). Metallarga xos belgilar — yaltiroqlik, elektr va issiqlik o‘tkazuvchanlik, yaxshi cho‘ziluvchanlik. Ba’zi darsliklarda mishyak, germaniy, surma kabi elementlar oraliq xossali (yarim metall) deb ham yuritiladi, shuning uchun sanoq darslikdan darslikka biroz farq qilishi mumkin: o‘qituvchingiz bergan tasnifga tayaning.

Nodir gazlar: geliy (He), neon (Ne), argon (Ar), kripton (Kr), ksenon (Xe), radon (Rn). 117- va 118-elementlarning kimyoviy xossalari tajribada o‘rganilmagan, shuning uchun PDF’da ular rangsiz qoldirilgan.

Jadvalda chapdan o‘ngga, davr bo‘ylab metallik xossalari kamayadi, metallmaslik xossalari kuchayadi; guruh bo‘ylab yuqoridan pastga metallik odatda ortadi. Masalan, 3-davrda natriy — kuchli metall, xlor — tipik metallmas.

Guruh raqamidan valentlikni qanday topish

Bosh guruhchalarda (A) elementning yuqori valentligi odatda guruh raqamiga teng. Metallmaslarda vodorodli birikmadagi valentlik 8 dan guruh raqamini ayirib topiladi. Jadvaldagi namunalar shu qoidaga mos keladi:

Guruh (maktab shakli)Yuqori valentlikYuqori oksidVodorodli birikmaMisol
IA (1)IR₂O—Na₂O, K₂O
IIA (2)IIRO—MgO, CaO
IIIA (13)IIIR₂O₃—Al₂O₃, B₂O₃
IVA (14)IVRO₂RH₄CO₂, SiO₂; CH₄, SiH₄
VA (15)VR₂O₅RH₃N₂O₅, P₂O₅; NH₃, PH₃
VIA (16)VIRO₃H₂RSO₃; H₂S
VIIA (17)VIIR₂O₇HRCl₂O₇; HCl

Istisnolar ham bor. Kislorod odatda ikki valentli (VI emas), ftor esa faqat bir valentli. Yonaki guruhchalarda (B) valentlik o‘zgaruvchan bo‘lishi mumkin: xrom CrO₃ da VI valentli, marganes Mn₂O₇ da VII valentli, lekin mis va temirning valentligi birikmaga qarab o‘zgaradi. Nodir gazlarning ko‘pchiligi odatda birikma hosil qilmaydi.

Tekshiring: oltingugurt VIA guruhda. Yuqori valentligi VI, oksidi SO₃; vodorodli birikmada 8 − 6 = 2, ya’ni H₂S. Xlor VIIA guruhda: yuqori valentligi VII (Cl₂O₇), vodorodli birikmada 8 − 7 = 1 (HCl).

Masalalarda nisbiy atom massasi qanday olinadi

Kimyo masalalarida jadvaldagi qiymat odatda butun songacha yaxlitlanadi. Xlor an’anaviy istisno: uning massasi 35,5 deb olinadi. Quyidagi jadvalda maktab masalalarida eng ko‘p uchraydigan 20 ta element berilgan; jadvaldagi qiymat IUPAC (CIAAW) ma’lumotlariga asoslangan.

ElementBelgiJadvaldagi qiymatMasalada olinadi
VodorodH1,0081
UglerodC12,01112
AzotN14,00714
KislorodO15,99916
NatriyNa22,99023
MagniyMg24,30524
AlyuminiyAl26,98227
KremniySi28,08528
FosforP30,97431
OltingugurtS32,0632
XlorCl35,4535,5
KaliyK39,09839
KalsiyCa40,07840
TemirFe55,84556
MisCu63,54664
RuxZn65,3865
BromBr79,90480
KumushAg107,87108
YodI126,90127
BariyBa137,33137

Molyar massa va massa ulushi bo‘yicha masalalarni kimyo masalalari yechimi sahifasida qadamma-qadam yechib ko‘rish mumkin.

10 ta «elementni toping» mashqi

Avval o‘zingiz javob bering, keyin pastdagi javoblar bilan solishtiring. Har bir javobda element jadvaldagi ma’lumot bilan tekshirilgan.

  • 1. Tartib raqami 11, 3-davrda, IA guruhda turadi. Bu qaysi element?
  • 2. 3-davrning VIA guruhida joylashgan, nisbiy atom massasi taxminan 32 ga teng sariq rangli qattiq metallmas. Qaysi element?
  • 3. 2-davrdagi nodir gaz. Uning belgisi va tartib raqamini ayting.
  • 4. 4-davr, VIIIB guruh, yadrosida 26 ta proton bor. Qaysi element?
  • 5. 6-davr, IB guruh, nisbiy atom massasi 197 ga yaqin metall. Qaysi element?
  • 6. Eng yengil element: nisbiy atom massasi eng kichik, 1-davrning IA guruhida.
  • 7. Oddiy sharoitda suyuq holatda bo‘ladigan yagona metall. Uning tartib raqami nechta?
  • 8. 2-davr, VA guruh: yuqori oksidining formulasi R₂O₅. Qaysi element?
  • 9. 3-davr, VIIA guruh: vodorodli birikmasi HR, nisbiy atom massasi maktab masalalarida 35,5 deb olinadi. Qaysi element?
  • 10. Atom yadrosida 20 ta proton bor. Element qaysi davr va qaysi guruhda turadi?

Mashqlarning javoblari

  • 1. Natriy (Na). 3-davr, IA guruh, nisbiy atom massasi 22,990; maktab masalalarida 23 deb olinadi.
  • 2. Oltingugurt (S), tartib raqami 16, nisbiy atom massasi 32,06 (taxminan 32). Guruhi — 16 (VIA).
  • 3. Neon (Ne), tartib raqami 10, nisbiy atom massasi 20,180. Geliy ham nodir gaz, lekin u 1-davrda turadi.
  • 4. Temir (Fe). Tartib raqami protonlar sonini bildiradi, 26 — temir; guruhi 8 (VIIIB), nisbiy atom massasi 55,845.
  • 5. Oltin (Au), tartib raqami 79, nisbiy atom massasi 196,97 (taxminan 197). 11-guruh (IB).
  • 6. Vodorod (H), tartib raqami 1, nisbiy atom massasi 1,008. U jadvalda 1-davrning birinchi elementi.
  • 7. Simob (Hg), tartib raqami 80, 6-davr, 12-guruh (IIB), nisbiy atom massasi 200,59. (Metallmas brom ham oddiy sharoitda suyuq, lekin u metall emas.)
  • 8. Azot (N). VA guruhda yuqori valentlik V ga teng, oksidi N₂O₅. 3-davrdagi qo‘shnisi — fosfor (P), uning oksidi P₂O₅.
  • 9. Xlor (Cl), tartib raqami 17, vodorodli birikmasi HCl; jadvaldagi nisbiy atom massasi 35,45, masalalarda 35,5.
  • 10. Kalsiy (Ca): tartib raqami protonlar soniga teng. 4-davr, 2-guruh (IIA), nisbiy atom massasi 40,078 (taxminan 40).

Xato qilgan bo‘lsangiz, chat ustidagi tugmalardan birini bosing: AI o‘qituvchi yangi mashq tuzadi va javobingizni tekshiradi.

Davriy jadvalni yodlash usullari

Jadvalni bir kunda yodlab bo‘lmaydi, ammo qisqa takrorlar yordam beradi. Mana ishlaydigan usullar.

  • Davr bo‘yicha ayting: «litiy, berilliy, bor, uglerod, azot, kislorod, ftor, neon» — 2-davr. Keyin shunday 3-davr: «natriy, magniy, alyuminiy, kremniy, fosfor, oltingugurt, xlor, argon». Birinchi 20 ta element shu bilan o‘rganiladi.
  • Oilalarni birga o‘rganing. Ishqoriy metallar: litiy, natriy, kaliy, rubidiy, seziy, fransiy (1-guruh). Galogenlar: ftor, xlor, brom, yod, astat (17-guruh). Nodir gazlar: geliy, neon, argon, kripton, ksenon, radon (18-guruh).
  • Belgidan nomga, nomdan belgiga: har kuni 5 ta element kartasini o‘zingizga so‘rang. Bir tomonida belgi va raqam, ikkinchi tomonida nom va massa.
  • Qo‘shnilar bilan bog‘lang: azot — uglerod bilan kislorod o‘rtasida, ftor — kislorodning o‘ng tomonida. Jadvalni PDF’dan ko‘rib, qo‘shnilarni ovoz chiqarib ayting.
  • O‘z jumlangizni tuzing: 8 ta belgining bosh harflaridan qofiyali gap yarating (masalan, Na Mg Al Si P S Cl Ar). Jumlani o‘zingiz o‘ylab topsangiz, yaxshi yodda qoladi; AI o‘qituvchidan bir nechta variant so‘rashingiz mumkin.
  • Mashq qiling: har hafta 10 ta mashqni yoping, xatolarni alohida yozib qo‘ying va ularga qaytib turing.

Bilimingizni tekshirish uchun kimyo bo‘yicha test savollari sahifasidagi savollarni ham yeching.

Davriy jadvalni PDF ko‘rinishida yuklab olish

PDF — bitta A4 varaq, albom yo‘nalishi: klassik 18 ustunli jadval, lantanoid va aktinoidlar pastda. Har bir katakda tartib raqami, belgi, o‘zbekcha nom va nisbiy atom massasi bor, rang bo‘yicha metallar, metallmaslar va nodir gazlar ajratilgan. Chop etib daftar yoki devorga qo‘yish mumkin. Fayl bepul, ro‘yxatdan o‘tish talab qilinmaydi.

Mendeleyev jadvalini PDF yuklab olish — chop etish va telefonda ko‘rish uchun.

AI o‘qituvchi bilan mashq

Chat ustidagi tugmalarda tayyor so‘rovlar bor: elementni topish mashqlari, valentlikni aniqlash, jadvalni o‘qish, yodlash uchun savollar, metallar va metallmaslarni ajratish hamda 1–20-elementlar bo‘yicha o‘z-o‘zini tekshirish. Tugma so‘rovni faqat yozish maydoniga qo‘yadi; uni o‘zgartirishingiz mumkin, yuborishni esa o‘zingiz hal qilasiz.

AI uy vazifasini o‘rningizga bajarish uchun emas: avval o‘zingiz urinib ko‘ring. Model ham adashishi mumkin, shuning uchun raqamlarni shu sahifadagi jadval bilan solishtiring.

Manbalar va tekshirilgan sana

Ma’lumotlar 2026-yil 17-noyabr holatiga ko‘ra tekshirilgan.

Nisbiy atom massalari: IUPAC komissiyasi CIAAW, qisqartirilgan standart atom massalari (2024). Barqaror izotopi yo‘q elementlarning massa sonlari: IUPAC davriy jadvali, 2022-yil 4-may. O‘zbekcha nomlar maktab darsliklari amaliyotiga mos yozilgan; lotincha nomlar an’anaviy, 117- va 118-elementlar uchun IUPAC nomi berilgan.

Boshqa fanlar bo‘yicha savollar uchun onlayn testlar katalogi, to‘lov va paket shartlari uchun AI chat tariflari, boshqa vazifalar uchun o‘zbek tilidagi AI chat sahifasini oching.

Кимёвий элементлар даврий жадвали: 118 та элемент, тартиб рақами, белгиси ва нисбий атом массаси. Жадвални PDF кўринишида юклаб олинг ва AI ўқитувчи билан машқ қилинг.

AI paket bo‘yicha savolingiz bo‘lsa, bizga Telegram’da yoki ceo@gptbot.uz manziliga yozing.

GPTBot.uz mustaqil AI-servis bo‘lib, OpenAI yoki ChatGPT’ning rasmiy mahsuloti emas. Chatga yozilgan savollar serverimizga va xorijdagi AI-provayderlarga yuboriladi, shuning uchun parol, karta raqami va pasport ma’lumotlarini yubormang.

FAQ

Ko‘p beriladigan savollar

Mendeleyev jadvalida nechta element bor?

+

Hozir 118 ta element. Ularning tartib raqami 1 (vodorod) dan 118 (oganesson) gacha. 94 tasi metall, 16 tasi metallmas, 6 tasi nodir gaz, 117 va 118 esa tajribada hali o‘rganilmagan.

Davr va guruh nima?

+

Davr — jadvaldagi gorizontal qator, guruh — tik ustun. Davr raqami atomdagi elektron qavatlar sonini, bosh guruhchalarda guruh raqami esa tashqi qavatdagi elektronlar sonini bildiradi. Jami 7 davr va 18 guruh (IUPAC) bor.

Nisbiy atom massasi nima va nega kasrli?

+

Bu element atomi massasining uglerod-12 atomi massasining 1/12 qismiga nisbati. Tabiatdagi element bir necha izotop aralashmasidan iborat bo‘lgani uchun massasi kasrli son bo‘ladi, masalan xlorniki 35,45.

Nega ba’zi elementlarning massasi kvadrat qavsda yozilgan?

+

Texnetsiy, prometiy, poloniy va boshqa elementlarda barqaror izotop yo‘q, shuning uchun standart atom massasi yo‘q. Kvadrat qavsda eng uzoq yashaydigan izotopning massa soni beriladi: texnetsiy uchun [97].

Lantanoidlar va aktinoidlar nega alohida qatorda?

+

Ular 6- va 7-davrga tegishli, lekin har birida 15 tadan element bor. Ularni asosiy jadval ichiga qo‘ysak, jadval juda keng bo‘lib qoladi, shuning uchun pastda ikki qatorda berilgan.

Guruh raqamini qanday o‘qiladi: 17 yoki VIIA?

+

Ikkalasi ham to‘g‘ri. 17 — IUPAC jadvalidagi raqamlash, VIIA — maktab darsliklaridagi qisqa shakl. Shu sahifadagi jadvalda ikkalasi qavs ichida yonma-yon yozilgan: 17 (VIIA).

Bu jadval va AI o‘qituvchi bepulmi?

+

Jadval, mashqlar va PDF bepul. AI o‘qituvchining tushuntirish va tekshiruvlari uchun butun sayt bo‘yicha jami 3 ta bepul sinov javobi bor, ular AI chat bilan umumiy va har kuni yangilanmaydi; keyin AI paket kerak.